Un recordo que me marcou especialmente nas clases de Historia de COU foi a descomposición do réxime de Salazar. A imaxe do vello ditador, incapacitado e xa destituído, ao que seguían confeccionando xornais falsos para alimentar a ilusión da súa permanencia no poder. ¿Canto pequeno Salazar queda hoxe en Galicia, pechado no seu despacho de director ou de editor de xornal, convencido de que as súas catro follas de papel marcan o designio do país? E o que é peor, ¿a cantos súbditos, servos e gregarios arrastran na súa fuxida a ningunha parte?
Cada ano, saen da facultade de Ciencias da Comunicación de Compostela 100 ou 150 profesionais cunha formación teórica máis que decente e tras pasar por un programa de prácticas que é a envexa doutras licenciaturas. A cuestión é ¿de verdade respondemos a unha necesidade real de Galicia? ¿Ou somos unha peza máis desa artificial maquinaria engraxada a base de subvencións interesadas?
Non nos enganemos co peso dos medios de comunicación nin coa ilusión de 4º Poder. Por moito yonki do xornalismo que se alimenta da ilusión de levantar o país encadeado a súa replicadora de teletipos, a nosa influencia real na sociedade é minúscula. E para o que facemos a maioría dos días, case mellor así. Non somos mediadores, non somos interlocutores, non somos catalizadores do cambio nin do progreso social. A día de hoxe, somos un fraude.
¿Pode o mercado galego absorber eses 150 novos xornalistas cada ano? ¿Necesítaos? Non o creo, e dubídoo que os vaia necesitar nun longo prazo de tempo. Podemos pechar a facultade 5 anos e facemos unha ‘veda do xornalista do Cantábrico’ ou optamos por reinventarnos. E que carallo, hai cousas moito peores que reinventarse.
Para as novas xeracións hai un debate pendente no que a Universidade ten moito que pintar se quere deixar de ser o Gardián da Esclerose no que se converteu. ¿Qué vida hai máis alá das grandes redaccións moribundas? ¿Como detectar e fomentar o espírito emprendedor entre os alumnos? ¿Cómo paliar o déficit en formación e orientación empresarial? ¿Cómo adaptarse laboralmente á nova arquitectura da Información? E para os que xa estamos metidos na vida laboral e vemos como o mundo para os que nos preparamos a conciencia era unha mentira construída de fume institucional, só nos queda a metamorfose sobre a marcha, romper barreiras mentais e buscar novos horizontes sen renunciar ao que somos.
Paréceme terrible a impronta gregaria que os xornalista levamos tatuado no noso ADN profesional, un espírito escravo que nos encadea ás grandes redaccións e mutila toda iniciativa emprendedora. Se o futuro a medio prazo da Comunicación pasa por estruturas máis lixeiras, inestables e adaptables, que rompan co equilibrio/rixidez dos medios tradicionais dos últimos 120-150 anos, ¿Qué estamos a facer para adaptarnos? Todo son queixas e lamentos por un Antigo Réxime e unha ortodoxia que se cae a pedazos.
Está claro que non todos os comunicadores poden ser empresarios, pero algo haberá que facer para que os novos xornalistas non tremen ante palabras como “autónomo” ou “emprendedor”. ¿Ou que aspiramos a ser Hemingway posmodernos, en réxime de semifuncionario cool, alternando segredo profesional e contador de teletipos? Ese mundo rematou ou, en todo caso, deberíamos liquidalo. Non máis pequenos salazares, por favor.
Por Juan Castro, socio da APSC.
